{"id":3909,"date":"2025-01-30T17:49:56","date_gmt":"2025-01-30T16:49:56","guid":{"rendered":"https:\/\/poznanyes.eu\/?p=3909"},"modified":"2025-01-30T17:50:13","modified_gmt":"2025-01-30T16:50:13","slug":"polityka-poznania-w-epoce-renesansu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/poznanyes.eu\/pl\/eternal\/polityka-poznania-w-epoce-renesansu","title":{"rendered":"Polityka Poznania w epoce renesansu"},"content":{"rendered":"\n

Od pocz\u0105tku XVI do po\u0142owy XVII wieku Pozna\u0144 prze\u017cywa\u0142 intensywny rozw\u00f3j polityczny. Po umocnieniu ustroju miejskiego w XIV wieku, kiedy wprowadzono dziedziczne w\u00f3jtostwo, w\u0142adza w mie\u015bcie by\u0142a sprawowana przez trzy porz\u0105dki. By\u0142y to: rada miejska, \u0142awa miejska oraz posp\u00f3lstwo, czyli kolegium sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z przedstawicieli cech\u00f3w \u2013 po dw\u00f3ch z ka\u017cdego cechu. Najwy\u017cszym organem w\u0142adzy by\u0142a rada miejska. W jej r\u0119kach znajdowa\u0142a si\u0119 ca\u0142a w\u0142adza administracyjna, s\u0105dowa i ustawodawcza. W przypadku podejmowania wa\u017cnych decyzji wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a jednak z pozosta\u0142ymi kolegiami. Nie chodzi\u0142o tu tyle o ch\u0119\u0107 podzia\u0142u w\u0142adzy, co o wsp\u00f3ln\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107. \u0141awa miejska by\u0142a ni\u017csz\u0105 instancj\u0105 s\u0105dow\u0105, zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 sprawami cywilnymi i karnymi. Radni miejscy oraz \u0142awnicy wybierani byli na roczn\u0105 kadencj\u0119, jak podaje portal poznanyes.eu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wne struktury polityczne miasta<\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Rada miejska zosta\u0142a po raz pierwszy wspomniana w dokumencie z 1280 roku. Pocz\u0105tkowo w jej sk\u0142ad wchodzi\u0142o pi\u0119ciu radnych, a z czasem ich liczba wzros\u0142a. Na prze\u0142omie XIII i XIV wieku kompetencje rady by\u0142y do\u015b\u0107 w\u0105skie, ogranicza\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do nadzoru nad dzia\u0142alno\u015bci\u0105 handlowo-rzemie\u015blnicz\u0105. Z biegiem czasu, szczeg\u00f3lnie po ograniczeniu roli w\u00f3jta, w\u0142adza rady znacznie wzros\u0142a. Jako kolegium reprezentuj\u0105ce wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w miasta posp\u00f3lstwo pocz\u0105tkowo mia\u0142o bardzo szerokie uprawnienia. Na przyk\u0142ad mog\u0142o poci\u0105ga\u0107 do odpowiedzialno\u015bci ust\u0119puj\u0105c\u0105 rad\u0119, a nawet wysuwa\u0107 oskar\u017cenia wobec jej cz\u0142onk\u00f3w oraz po\u015brednio wybiera\u0107 radnych poprzez elektor\u00f3w. W szczeg\u00f3lnych przypadkach samo wybiera\u0142o cz\u0142onk\u00f3w rady. Rada dzia\u0142a\u0142a na sta\u0142e, natomiast posp\u00f3lstwo zwo\u0142ywano jedynie okresowo. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce radni d\u0105\u017cyli do ograniczenia uprawnie\u0144 posp\u00f3lstwa. Z czasem rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 rywalizacja mi\u0119dzy rad\u0105, reprezentuj\u0105c\u0105 liczniejsz\u0105, ale ekonomicznie silniejsz\u0105 grup\u0119 w mie\u015bcie, a posp\u00f3lstwem, kt\u00f3re, cho\u0107 wspiera\u0142o wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w, nie mia\u0142o wi\u0119kszego znaczenia politycznego. Patrycjat kupiecki, kt\u00f3rego przedstawiciele zasiadali w radzie, d\u0105\u017cy\u0142 do przej\u0119cia pe\u0142ni w\u0142adzy w mie\u015bcie. \u0141awa by\u0142a ju\u017c zale\u017cna od rady, bo to ona wybiera\u0142a \u0142awnik\u00f3w, jednak kupcy nadal nie mieli \u017cadnego wp\u0142ywu na zwyk\u0142ych ludzi.<\/p>\n\n\n\n

Walka o w\u0142adz\u0119<\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W 1504 roku kr\u00f3l Aleksander Jagiello\u0144czyk wyda\u0142 przywilej wprowadzaj\u0105cy instytucj\u0119 do\u017cywotnich radnych, mianowanych w zast\u0119pstwie kr\u00f3la przez generalnego starost\u0119 Wielkopolski. W rezultacie posp\u00f3lstwo utraci\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 kontrolowania dzia\u0142a\u0144 rady, co by\u0142o dla niego krzywdz\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n

W 1518 roku kr\u00f3l Zygmunt Stary postanowi\u0142 naprawi\u0107 t\u0119 sytuacj\u0119 i uchyli\u0142 przywilej, uznaj\u0105c go za szkodliwy dla miasta. Przywr\u00f3ci\u0142 wybory radnych przez posp\u00f3lstwo, jednak patrycjat nie rezygnowa\u0142 z pr\u00f3b podporz\u0105dkowania sobie posp\u00f3lstwa. Kupcy d\u0105\u017cyli do w\u0142\u0105czenia mieszka\u0144c\u00f3w miasta do grona starszych cechowych. W 1536 roku podj\u0119to decyzj\u0119, aby dw\u00f3ch kupc\u00f3w zosta\u0142o sta\u0142ymi cz\u0142onkami posp\u00f3lstwa, od razu nadaj\u0105c im pierwsze\u0144stwo przed przedstawicielami innych cech\u00f3w. W ten spos\u00f3b patrycjat podporz\u0105dkowa\u0142 sobie wszystkie trzy kolegia, a w Poznaniu faktycznie zapanowa\u0142a kupiecka oligarchia. Mimo to solidarno\u015b\u0107 mi\u0119dzy trzema kolegiami by\u0142a widoczna w sporach z biskupem i kapitu\u0142\u0105 pozna\u0144sk\u0105 oraz w konfliktach ze szlacht\u0105. Obrona wsp\u00f3lnych interes\u00f3w miasta okaza\u0142a si\u0119 silniejsza ni\u017c ekonomiczne czy spo\u0142eczne spory.<\/p>\n\n\n\n

Nie mo\u017cna jednak zapomina\u0107, \u017ce miasto nie by\u0142o w pe\u0142ni wolne i samorz\u0105dne. Pozna\u0144 by\u0142 miastem kr\u00f3lewskim i podlega\u0142 w\u0142adzy feudalnej kr\u00f3la, kt\u00f3rego zast\u0119powa\u0142 generalny starosta Wielkopolski. Radni miejscy byli wybierani przez posp\u00f3lstwo wraz z kr\u00f3lem lub z jego upowa\u017cnienia przez starost\u0119, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c zatwierdza\u0142 wybory. Wszystkie decyzje rady musia\u0142y by\u0107 zatwierdzane przez kr\u00f3la. Do kr\u00f3la lub starosty kierowano tak\u017ce apelacje od wyrok\u00f3w wydanych przez rad\u0119. W ten spos\u00f3b monarcha stale ingerowa\u0142 w sprawy miasta, wydaj\u0105c r\u00f3\u017cne zarz\u0105dzenia lub zakazy, tak\u017ce dotycz\u0105ce maj\u0105tku Poznania. Jednocze\u015bnie kr\u00f3lowie chronili miasto przed ingerencj\u0105 innych urz\u0119dnik\u00f3w kr\u00f3lewskich lub ziemskich, dbali o interesy handlowe miasta oraz rozw\u00f3j jego rzemios\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Aparat urz\u0119dniczy<\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Pozna\u0144, podobnie jak inne miasta tamtych czas\u00f3w, nie m\u00f3g\u0142 funkcjonowa\u0107 bez aparatu urz\u0119dniczego. Urz\u0119dnicy dzielili si\u0119 na obieralnych i zawodowych. Z regu\u0142y ci pierwsi nie byli zbyt kompetentni, dlatego najwa\u017cniejsze i najbardziej odpowiedzialne funkcje pe\u0142nili urz\u0119dnicy zawodowi. Do wybieralnych urz\u0119dnik\u00f3w nale\u017celi radni i \u0142awnicy. Rada miejska sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z 6 rajc\u00f3w i 2 burmistrz\u00f3w, kt\u00f3rzy byli wybierani na roczn\u0105 kadencj\u0119. Ponadto, burmistrzowie pe\u0142nili swoje obowi\u0105zki przez 6 miesi\u0119cy. Wybierano ich spo\u015br\u00f3d 24 elektor\u00f3w wskazanych przez mieszka\u0144c\u00f3w miasta. Uprawnienia burmistrz\u00f3w ogranicza\u0142y si\u0119 do przewodniczenia posiedzeniom rady miejskiej, kt\u00f3ra wybiera\u0142a czterech poborc\u00f3w podatkowych oraz burgrabi\u00f3w odpowiedzialnych za dzia\u0142ania przeciwpo\u017carowe, ka\u017cdy w jednej cz\u0119\u015bci miasta. Ponadto cz\u0142onkowie rady wybierali przedstawiciela s\u0105dowego oraz o\u015bmiu przysi\u0119g\u0142ych spo\u015br\u00f3d starszych cechowych. W XVI wieku w Poznaniu istnia\u0142o oko\u0142o 60 cech\u00f3w. Ka\u017cdy z nich wskazywa\u0142 czterech kandydat\u00f3w, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych rada wybiera\u0142a dw\u00f3ch. Na czele kolegium posp\u00f3lstwa sta\u0142 trybun. Z ka\u017cdej z trzech grup spo\u0142ecznych wybierano po jednym zarz\u0105dcy, kt\u00f3ry zajmowa\u0142 si\u0119 skarbcem i maj\u0105tkiem miejskim. Zarz\u0105dca odpowiada\u0142 r\u00f3wnie\u017c za funkcjonowanie s\u0105d\u00f3w na przedmie\u015bciach i w miastach. Do rozpatrywania drobnych spraw w s\u0105dach wiejskich wybierano so\u0142tys\u00f3w i \u0142awnik\u00f3w miejskich. Kadencja wszystkich wybieralnych urz\u0119dnik\u00f3w trwa\u0142a rok.<\/p>\n\n\n\n

Zawodowi urz\u0119dnicy odgrywali kluczow\u0105 rol\u0119 w funkcjonowaniu miasta. Najwa\u017cniejszym i najlepiej wykszta\u0142conym z nich by\u0142 pisarz rady miejskiej, kt\u00f3ry zna\u0142 j\u0119zyki obce i prawo. Dzi\u0119ki wysokim kompetencjom reprezentowa\u0142 Pozna\u0144 na dworze kr\u00f3lewskim oraz na sejmach. R\u00f3wnie\u017c \u0142awa miejska mia\u0142a w\u0142asnego pisarza. Aby odci\u0105\u017cy\u0107 go od nadmiaru obowi\u0105zk\u00f3w, utworzono stanowiska sekretarza miejskiego i syndyka. Syndyk prowadzi\u0142 sprawy miejskie w s\u0105dach \u015bwieckich, ko\u015bcielnych, lokalnych i zagranicznych. Do wybieralnych urz\u0119dnik\u00f3w nale\u017ca\u0142 tak\u017ce wo\u017any s\u0105dowy, pe\u0142ni\u0105cy funkcj\u0119 prokuratora w s\u0105dach, rektor szko\u0142y parafialnej oraz inspektor miejskiej mennicy. Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 pe\u0142nili r\u00f3wnie\u017c wa\u017cnicy, kt\u00f3rzy zarz\u0105dzali wag\u0105 miejsk\u0105, a tak\u017ce wikariusze parafialni, kt\u00f3rzy sprawowali opiek\u0119 duchow\u0105 nad skaza\u0144cami. Stra\u017c\u0105 miejsk\u0105, zwan\u0105 tak\u017ce wojskiem miejskim, dowodzi\u0142 hutman. Nie mo\u017cna zapomnie\u0107 o tr\u0119baczu, kt\u00f3ry gra\u0142 na rogu z wie\u017cy ratusza, oraz szeroko pogardzanym, ale wa\u017cnym urz\u0119dniku \u2013 kacie miejskim. Zawodowi urz\u0119dnicy otrzymywali wynagrodzenie z kasy miejskiej.<\/p>\n\n\n\n

Mimo \u017ce ustr\u00f3j Poznania w epoce renesansu mia\u0142 niemal oligarchiczny charakter, nie przeszkodzi\u0142o to w dynamicznym rozwoju miasta w tym okresie. Warto r\u00f3wnie\u017c podkre\u015bli\u0107 solidarno\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnych grup spo\u0142ecznych w obronie interes\u00f3w miasta. Oczywi\u015bcie liczba zawodowych i wybieralnych urz\u0119dnik\u00f3w by\u0142a mniejsza ni\u017c w miastach w\u0142oskich, takich jak Wenecja czy Florencja, jednak Pozna\u0144 by\u0142 mniejszym o\u015brodkiem i mia\u0142 znacznie mniej mieszka\u0144c\u00f3w. Nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce system samorz\u0105dowy, kt\u00f3ry ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 w Poznaniu w \u015bredniowieczu i w p\u00f3\u017aniejszych wiekach, przechodzi\u0142 kolejne zmiany, przetrwawszy w takiej formie do dzi\u015b. W \u015bredniowieczu zrodzi\u0142a si\u0119 idea samorz\u0105du miejskiego, bez kt\u00f3rego trudno wyobrazi\u0107 sobie funkcjonowanie wsp\u00f3\u0142czesnego miasta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od pocz\u0105tku XVI do po\u0142owy XVII wieku Pozna\u0144 prze\u017cywa\u0142 intensywny rozw\u00f3j polityczny. Po umocnieniu ustroju miejskiego w XIV wieku, kiedy wprowadzono dziedziczne w\u00f3jtostwo, w\u0142adza w mie\u015bcie by\u0142a sprawowana przez trzy porz\u0105dki. By\u0142y to: rada miejska, \u0142awa miejska oraz posp\u00f3lstwo, czyli kolegium sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z przedstawicieli cech\u00f3w \u2013 po dw\u00f3ch z ka\u017cdego cechu. Najwy\u017cszym organem w\u0142adzy […]<\/p>\n","protected":false},"author":301,"featured_media":3920,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[500],"tags":[1563,1562,799,1558,1561,1571,1567,1560,1564,1569,1568,1573,1559,1565,1512],"moimportance":[104],"motype":[494],"moformat":[93],"class_list":{"0":"post-3909","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-pro-polituky","8":"tag-aleksander-jagiellonczyk","9":"tag-burmistrz-poznania","10":"tag-historia-poznania","11":"tag-lawa-miejska","12":"tag-patrycjat-kupiecki","13":"tag-polityka-poznania","14":"tag-pospolstwo-poznan","15":"tag-rada-miejska","16":"tag-renesans-w-poznaniu","17":"tag-samorzad-poznan","18":"tag-starosta-wielkopolski","19":"tag-urzad-miejski","20":"tag-ustroj-miasta","21":"tag-wladza-miejska","22":"tag-zygmunt-stary","23":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","24":"motype-eternal","25":"moformat-longrid-korotka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/poznanyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3909","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/poznanyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/poznanyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/poznanyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/301"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/poznanyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3909"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/poznanyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3909\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3919,"href":"https:\/\/poznanyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3909\/revisions\/3919"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/poznanyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3920"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/poznanyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3909"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/poznanyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3909"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/poznanyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3909"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/poznanyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=3909"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/poznanyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=3909"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/poznanyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=3909"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}