Przemysł II zapisał się w historii jako pierwszy król Polski po Bolesławie Śmiałym, koronowanym w 1076 roku. Niestety, jego panowanie trwało zaledwie kilka miesięcy – został on zamordowany podczas karnawału w Rogoźnie. Mimo to położył podwaliny pod zjednoczenie ziem polskich. Więcej o życiu i rządach księcia przeczytasz na poznanyes.eu.
Dziedzic tronu
Przemysł II przyszedł na świat 14 października 1257 roku w Poznaniu, jako pogrobowiec księcia Przemysła I, który zmarł latem tego samego roku w wieku 36 lat. Matką przyszłego władcy była Elżbieta, córka Henryka II Pobożnego i Anny. Przemysł miał cztery starsze siostry: Annę, Eufemię, Konstancję i Eufrozynę. Mały, przyszły król wychowywany był przez matkę i wuja, księcia Bolesława Pobożnego. Kiedy chłopiec miał zaledwie osiem lat, zmarła jego matka, a ciężar opieki nad Przemysłem oraz księstwem poznańskim spadł wyłącznie na barki Bolesława.
W 1272 roku 15-letni Przemysł stawiał swoje pierwsze kroki w dorosłym życiu. Wuj wysłał go jako nominalnego dowódcę armii na ekspedycję wojskową przeciwko Brandenburgii. Wojska Wielkopolski miały za zadanie zdobyć i zniszczyć warownię w Strzelcach Krajeńskich oraz spustoszyć część brandenburskiego terytorium. Wyprawa okazała się sukcesem – wojsko zdołało odzyskać Drezdenko i Strzelce.
W tym samym roku Bolesław Pobożny, pragnąc zawrzeć sojusz z książętami Pomorza, zaaranżował ślub swojego siostrzeńca z Ludgardą, córką księcia Henryka I Pielgrzyma i Anastazji. Ludgarda Meklemburska wychowywała się na dworze swojego dziadka w Szczecinie, ponieważ jej ojciec przebywał w niewoli w Egipcie. Ślub Ludgardy i Przemysła odbył się w 1273 roku. Młodzieniec miał wówczas 16 lat, a dziewczyna – 12. Początkowo wszyscy sądzili, że to będzie trwałe małżeństwo, lecz niestety, po dziesięciu latach Ludgarda zmarła w zagadkowych okolicznościach.
Niezależny książę
Między rokiem 1273 a 1277 Przemysł, dziękując Bolesławowi za opiekę, zażądał wydzielenia mu księstwa poznańskiego. Wuj się zgodził i Przemysł został suwerennym księciem. W 1279 roku Bolesław Pobożny zmarł, a Przemysł zaczął władać całą Wielkopolską. Odziedziczył po wuju zamożne i gęsto zaludnione księstwo. Przemysł I i Bolesław Pobożny intensywnie wspierali rozwój gospodarczy swoich ziem. Zakładali wsie i miasta na prawie niemieckim, w tym Poznań w 1253 roku. Przyciągali osadników, budowali zamki, rozwijali handel i fundowali klasztory, które, poza funkcją religijną, pełniły także rolę ośrodków kulturalnych i ekonomicznych. Dzięki nim Wielkopolska stała się jednym z najbardziej rozwiniętych gospodarczo i zurbanizowanych księstw. Przemysł II kontynuował politykę swoich wybitnych poprzedników.
Trzy małżeństwa i traktaty zawierane przez Przemysła II z książętami pomorskimi, a także liczne wojny prowadzone z wrogą Brandenburgią, wskazują, że najważniejszym kierunkiem jego polityki była północ i północny zachód. Książę nie zaniedbywał jednak także południowych krańców swojego państwa. Mimo koligacji rodzinnych z książętami śląskimi konfliktów w tym regionie było niemało. Jeszcze zanim Przemysł II stał się jedynym księciem Wielkopolski, zawarł sojusz z księciem Henrykiem IV Probusem. W 1277 roku wuj Henryka, książę Bolesław II, uwięził go. Przemysł wyruszył mu na ratunek na czele wielkopolskich rycerzy. Niestety, został rozbity w bitwie i sam trafił do niewoli. Prawdopodobnie nie przebywał tam długo, ale musiał zapłacić Bolesławowi II solidny okup.
Przyjaźń Przemysła z Henrykiem nie trwała długo. W 1281 roku Henryk zaprosił do siebie Przemysła i innych książąt, a następnie uwięził ich, wymuszając ustępstwa polityczne i terytorialne. Przemysłowi udało się odzyskać wolność kosztem utraty ziemi wieluńskiej. To nie był jednak koniec sporów Przemysła II z Henrykiem IV. W 1284 roku spłonął Kalisz. Zarządca Zaremba schronił się w ocalałym zamku i zdradził Przemysła, przekazując warownię Henrykowi X Głogowskiemu. Książę wielkopolski podszedł pod mury zamku, ale bitwa nie zakończyła się sukcesem. Przemysł zdołał odzyskać zamek w Kaliszu, ale zmuszony był ustąpić księciu wrocławskiemu zamek w Ołoboku. Wkrótce w Wielkopolsce zaczął rozwijać się spisek przeciwko rządom Przemysła. W 1287 roku rycerze wielkopolscy odzyskali Ołobok. Po pewnym czasie doszło do porozumień między Przemysłem II, Henrykiem Głogowskim, Leszkiem Czarnym i Henrykiem III Głogowskim w sprawie wzajemnego dziedziczenia. Po śmierci Leszka Czarnego w 1288 roku Henryk Głogowski zajął jego księstwo krakowskie, wyznaczając Przemysła II swoim następcą w Krakowie. Stało się to akurat w okresie, gdy Henryk III Głogowski miał otrzymać Wrocław.
Konflikty ze Śląskiem nie przysłoniły Przemysłowi uwagi na sprawy pomorskie. Zacieśniający się od jakiegoś czasu sojusz między księciem wielkopolskim a Mściwojem II doprowadził do zawarcia słynnego traktatu w Kępnie w 1282 roku. Na jego mocy Mściwój, który nie miał męskiego potomka i był już w podeszłym wieku, ustąpił swoje księstwo Przemysłowi. Udało mu się przy tym zachować dla siebie dożywotnie panowanie. W 1294 roku, po jego śmierci, Przemysł objął we władanie Pomorze Gdańskie. Wcześniej podpisany traktat okazał się jednym z największych sukcesów dyplomatycznych księcia Przemysła II.
Życie osobiste księcia
Małżeństwo z Ludgardą i jej śmierć rzuciły cień na całe panowanie Przemysła. Ludgarda stała się tragiczną bohaterką legend i pieśni ludowych, w których przedstawiano ją jako bezbronną ofiarę okrutnego męża. Właśnie na podstawie tych legend kronikarze oskarżali Przemysła o zabójstwo żony. Ludgarda zmarła w 1283 roku.
Kolejną wybranką księcia była szwedzka księżniczka Ryksa. Ich ślub odbył się w 1285 roku. W średniowieczu małżeństwa zawierano zazwyczaj z pobudek politycznych. Jednak historykom do tej pory nie udało się ustalić, jaką korzyść dla państwa Przemysła przyniósł jego związek ze szwedzką księżniczką.
Trzecią żoną króla została Małgorzata Brandenburska. Urodziła się w 1270 roku w rodzinie margrabiego Brandenburgii Albrechta III. Ślub Przemysła i Małgorzaty odbył się wkrótce po śmierci Ryksy, nie później niż w 1293 roku. Motyw małżeństwa był czysto polityczny. Chodziło o zabezpieczenie Pomorza Gdańskiego. Ponadto Przemysł, który niecierpliwie oczekiwał na koronę, chciał wreszcie doczekać się syna. Niestety, w trzecim małżeństwie książę nie doczekał się dzieci.
Walka o koronę
W momencie koronacji Przemysł cieszył się już dobrą opinią wśród polskich książąt i oczekiwał rychłego przyłączenia Pomorza Gdańskiego do Wielkopolski. Mógł też liczyć na wsparcie arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba Świnki. Ten wybitny mąż stanu i jeden z najpotężniejszych przedstawicieli episkopatów swojego czasu, opowiadał się za odnowieniem królestwa w Polsce i jej ostatecznym zjednoczeniem. Aktywnie wspierał więc Przemysła w jego dążeniu do korony. Książę miał jednak rywali. Podobne ambicje wykazywali Henryk IV Probus i król Wacław II.
Po śmierci Leszka Czarnego w 1288 roku Henryk zajął Małopolskę i rozpoczął walkę o koronę. Priorytetem było dla niego utrzymanie Krakowa. Jednak Henryk nie doczekał upragnionej koronacji i zmarł w 1290 roku. Przemysł zajął Kraków, ale utrzymał się tam zaledwie kilka miesięcy, wypędzony przez Władysława Łokietka.
W 1294 roku, po śmierci Mściwoja II, Przemysł przyłączył Pomorze Gdańskie do swojego królestwa. Dzięki małżeństwu z Małgorzatą Brandenburską nie musiał już obawiać się odwetu ze strony Brandenburgii. Jego koronacja odbyła się 26 czerwca 1295 roku w Gnieźnie. Krótko Przemysł cieszył się koroną. 8 lutego 1296 roku król został zamordowany w Rogoźnie, dokąd przyjechał na karnawał. Zamachu dokonali Brandenburczycy. Napastnicy prawdopodobnie nie zamierzali zabić Przemysła II, a jedynie go porwać, co było w tych czasach dość powszechne. Jednak król najpewniej stawiał opór i został raniony. Zabójcy dobili go i porzucili ciało. Przemysła II pochowano w katedrze poznańskiej obok jego drugiej żony Ryksy.
Na pierwszy rzut oka, mogłoby się wydawać, że wysiłki Przemysła II poszły na marne. Król zapłacił za koronę życiem, ale idea odrodzenia królestwa polskiego pozostała żywa. Przemysł postawił pierwszy, kluczowy krok na drodze do zjednoczenia ziem polskich.