W historii Wielkopolski było wielu przywódców politycznych, którzy doprowadzili ją do rozwoju gospodarczego i kulturalnego. Jednym z nich był Przemysław I, którego najważniejszym osiągnięciem było niewątpliwie przyłączenie Poznania do państwa niemieckiego w 1253 roku. Więcej o życiu i panowaniu Przemysła I można przeczytać na stronie poznanyes.eu.
Polityczna władza kościoła
Polska w XIII wieku, rządzona przez księcia, była krajem podzielonym na hrabstwa przez prawie 100 lat. Oczywiście zasada książęctwa, czyli panowania najstarszego Piasta, przestała działać w praktyce, ale funkcjonowała jako idea. Ambitni i potężni książęta dążyli do zjednoczenia kraju. Liczebność i znaczenie rycerzy stale rosły, co wynikało z istnienia dworów książęcych i skupienia wokół nich szlachty, która zazdrośnie strzegła swoich przywilejów.
Kolonizacja wsi i zakładanie miast według prawa niemieckiego radykalnie zmieniało stosunki społeczno-gospodarcze na ziemiach polskich. Zapoczątkowało to tworzenie się samorządu terytorialnego i stało się podstawą do powstania klasy burżuazyjnej. Dzięki nowym wynalazkom i innowacjom w dziedzinie rolnictwa i hodowli zwierząt znacznie poprawiła się produkcja rolna. Zmiany nie ominęły również kultury. Coraz więcej Polaków, głównie duchownych, studiowało na europejskich uniwersytetach i pielgrzymowało do zachodnich sanktuariów, dzięki czemu lepiej rozumieli świat. Wzrosła też rola kościoła, który stawał się coraz ważniejszy w okresie osłabienia władzy centralnej. W rzeczywistości był to trend ogólnoeuropejski, ponieważ w pierwszej połowie XIII wieku władza polityczna kościoła osiągnęła swój szczyt. Zakony kaznodziejskie i inne, w tym dominikanie i franciszkanie, były zakładane i osiedlane w różnych miastach Polski. Wzrosła również liczba parafii, a także liczba księży. Później w Polsce rozpoczęło się aktywne budowanie nowych kościołów i katedr w stylu gotyckim.
Dzieciństwo i młodość Przemysła I
Książę Przemysław I urodził się w czerwcu 1220 roku w Trzebnicy jako syn księcia Władysława Odonica i Jadwigi, której pochodzenie jest kwestionowane przez historyków. Według jednej z wersji była ona córką księcia Mściwoja I, namiestnika Pomorza Wschodniego, a według innej pochodziła z czeskiego rodu Przemyślidów. Imię Przemysł, które książę nadał synowi, po raz pierwszy pojawiło się w rodzie Piastów.
Niewiele wiadomo o dzieciństwie księcia. Po śmierci Władysława Odonica w 1239 roku Przemysław przejął władzę w Wielkopolsce, ale z zastrzeżeniem, że będzie rządził razem ze swoim bratem Bolesławem, który przeszedł do historii jako Bolesław Pobożny. Początkowo Przemysł rządził samodzielnie ze względu na małoletniość Bolesława. W 1245 roku pasował brata na rycerza i uczynił go współwładcą.
Polityka księcia
Jego sukcesy w polityce zagranicznej wzmocniły autorytet i pozycję Przemysła. W polityce wewnętrznej wybrał drogę ścisłej współpracy z Kościołem, przywracając przywileje dla duchowieństwa, co nie podobało się rycerstwu, a także zbyt samodzielne rządy księcia. Rycerstwo zmusiło Przemysła do podziału Wielkopolski i przekazania rządów bratu. W 1247 roku Bolesław otrzymał ziemię kaliską. Wkrótce jednak Przemysław musiał bronić dziedzictwa, które z takim trudem zachował. Książę szczeciński Barnim I zaatakował Santok, a Kazimierz Kujawski – Ląd. Ponadto kasztelan poznański Tomasz z rodu Nałęczów wraz z częścią rycerstwa wszczęli powstanie mające na celu przywrócenie panowania na Śląsku. Przemysł stłumił powstanie, Barnim go odparł, ale nie zdołał obronić ziemi.
W 1249 roku dokonał również nowego podziału kraju. Bolesław otrzymał ziemię gnieźnieńską, a Przemysław utrzymał Poznań i Kalisz. Bolesław jednak wyraźnie nie dawał sobie rady z panowaniem i w ciągu roku Przemysław uwięził go i pozbawił Gniezna. Historykom nie udało się do tej pory ustalić przyczyn uwięzienia Bolesława. W 1253 roku Przemysł uwolnił go i podarował mu Gniezno i Kalisz.
Analizując politykę zagraniczną księcia Przemysła należy zauważyć, że starał się on przede wszystkim odzyskać utracone ziemie należące niegdyś do Wielkopolski i zabezpieczyć je przed najazdami poprzez zajmowanie i fortyfikowanie przygranicznych osad o dużym znaczeniu strategicznym. Swoją politykę realizował na dwa znane w ówczesnej Europie sposoby: mieczem i małżeństwem. Niestety, nie odniósł pełnego sukcesu. Nie udało się wyeliminować rosnącego zagrożenia ze strony Brandenburgii, a stosunki z książętami śląskimi, mimo okresów przyjaźni i bliskiej współpracy, okresowo zastępowane były konfliktami zbrojnymi. Ambicje władcze Przemysła ograniczały się do wzmocnienia ziem rodowych. Przemysł I był nie tylko dzielnym rycerzem i zręcznym dyplomatą. Zasłynął jako doskonały właściciel ziemski i mecenas kultury. Książę wspierał kolonizację wsi i zakładanie miast według prawa niemieckiego. Za jego panowania Wielkopolska ustępowała tylko Śląskowi pod względem liczby miast.
Założony w 1253 roku Poznań otrzymał wiele przywilejów, a jego położenie na lewym brzegu Warty uznawane jest przez historyków za wzór i przykład tego, jak powinno się zakładać miasto. Tomasz z Hubina stał się ojcem założycielem Poznania i poniekąd organizatorem całego przedsięwzięcia, a wkrótce został mianowany pierwszym dziedzicznym wójtem. Miasto otrzymało 20 hektarów ziemi, a jego zaplecze gospodarcze stanowiło 16 wsi podarowanych przez księcia. Natychmiast rozpoczęła się budowa fortyfikacji i zamku. Pierwszymi osadnikami byli mieszkańcy Śródki oraz imigranci sprowadzeni z Niemiec.
Wszystko dla dobra mieszkańców
Przemysł rozumiał, że musi ściśle współpracować z Kościołem, który był wiodącą siłą w ówczesnej Europie, stąd liczne darowizny i przywileje dla wielkopolskiego duchowieństwa. W 1244 roku poprowadził dominikanów do osady św. Gottharda, która stała się jądrem zakonu dominikańskiego założonego wkrótce w Poznaniu. Ufundował kościół i klasztor dla braci św. Dominika. W 1920 roku kościół został przekazany jezuitom, którzy powrócili do Poznania, a dominikanie otrzymali nowy. Kolejną ważną fundacją Przemysła w Wielkopolsce był klasztor cysterek w Owińskach.
Na Wyspie Tumskiej do dziś znajduje się poznański Dwór Przemysła. Przez długi czas był to główny ośrodek życia politycznego i kultury dworskiej. Przybywali tu książęta, rycerze, magnaci i dostojnicy kościelni. Prawdopodobnie odbywały się tu wspaniałe bankiety, turnieje i polowania w okolicznych lasach. Wśród pracowników kancelarii książęcej i katedralnej, a także kanoników, było wiele osób wykształconych na europejskich uniwersytetach.
Kronika wielkopolska przedstawia Przemysła jako władcę idealnego. Wiadomo, że książę odznaczał się łagodnością, dobrocią, prawdomównością i odwagą. Ponadto był pobożny, często czytał psalmy po spaniu i nigdy nie opuścił nabożeństwa. Wiadomo, że 4 lata przed śmiercią w ogóle się nie mył, co w tamtych czasach uważano za dowód niezwykłego umartwienia ciała. Być może ta nadmierna pobożność i ascetyzm przyczyniły się do jego przedwczesnej śmierci w wieku 36 lub 37 lat. Książę zmarł 4 czerwca 1257 roku i został pochowany w katedrze poznańskiej. Pozostawił po sobie pięcioro dzieci – cztery córki i jednego syna.
Analizując powyższe, możemy stwierdzić, że Przemysł I był z pewnością dzielnym rycerzem, mądrym i dalekowzrocznym politykiem, który odziedziczył podupadający kraj. Wykorzystując sprzyjającą sytuację międzynarodową, udało mu się mieczem i dyplomacją odzyskać dawne ziemie wielkopolskie, obronić je przed wrogami, zapewnić im dobrobyt, a także przyczynić się do rozkwitu gospodarczego i kulturalnego księstwa.