Tadeusz Kutrzeba był oficerem wojskowym i generałem armii w okresie II Rzeczypospolitej. W 1939 roku dowodził Armią “Poznań”. Był to człowiek odznaczający się wysokim poziomem kulturalnym i intelektualnym. Elegancki, oczytany i skromny, różnił się od wielu swoich kolegów. Przeczytaj więcej o jego życiu i osiągnięciach na poznanyes.eu.
Edukacja i lata pierwszej wojny światowej
Tadeusz urodził się w Krakowie 15 kwietnia 1886 roku. Jego ojciec służył w austriackiej armii cesarskiej i był kapitanem, ale zmarł, gdy chłopiec miał mniej niż 10 lat. Pozostawił testament, zgodnie z którym jego syn miał zostać żołnierzem, dlatego matka wysłała 10-letniego Tadeusza do szkoły wojskowej.
Po ukończeniu szkoły średniej w 1903 r. Tadeusz wstąpił do Królewskiej Wojskowej Akademii Technicznej w Modling. Ze względu na wysokie wyniki w nauce mógł wybrać miejsce pracy i wyjechał do Krakowa. Pracował tam do 1910 r., a następnie kontynuował studia, kończąc Wyższy Kurs Inżynierski w Wojskowej Akademii Technicznej w Wiedniu, otrzymując stopień porucznika i przydział do Sarajewa.
Tadeusz Kutrzeba rozpoczął służbę w 1913 roku, w przededniu wybuchu I wojny światowej. Był świadkiem początku wojny – zabójstwa arcyksięcia Franciszka Ferdynanda. Jako żołnierz nie mógł trzymać się z dala od dalszych wydarzeń i był zaangażowany w wojnę na froncie serbskim, rosyjskim i włoskim, gdzie służył jako oficer łącznikowy i szef sztabu wojsk technicznych.
W 1918 roku Kutrzeba, już w stopniu kapitana, wstąpił do wojska polskiego. Brał udział w walkach z bolszewikami. Później kierował Biurem Rady Wojskowej i został zastępcą szefa Sztabu Generalnego. Brał udział w opracowywaniu planów obrony kraju.
Okres międzywojenny
W 1926 r., kiedy doszło do zamachu stanu, Tadeusz stanął po stronie rządu. Po dojściu do władzy Józefa Piłsudskiego pozostał na swoim stanowisku. W 1928 r. został generałem i komendantem Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie.
Kutrzeba nie tylko kierował uczelnią, ale także wykładał historię wojskowości i taktykę. Jego wykłady były niezwykle interesujące i przyciągały uwagę nawet cywilnych słuchaczy. Na swoim stanowisku generał dbał o kształcenie oficerów na wysokim poziomie. Był znany ze swojego perfekcjonizmu i dbałości o szczegóły.
Ponadto Kutrzeba przewidział możliwość nowej wojny i powiedział, że będzie ona oparta na manewrach, ze znaczeniem i szerokim wykorzystaniem pojazdów opancerzonych i samolotów. Uważał, że armia musi zostać zmodernizowana, przede wszystkim poprzez zmotoryzowanie i zorganizowanie gotowych do walki jednostek pancernych.
O bystrości umysłu generała Tadeusza Kutrzeby wiedzieli wszyscy. Jednocześnie jego koledzy zauważali, że nie miał on osobistego doświadczenia dowódczego. Dlatego, gdy II wojna światowa stała się nieuchronną rzeczywistością, niektórzy wątpili, czy będzie on w stanie wykorzystać swoją wiedzę teoretyczną w praktyce. Jak się jednak okazało, nie było podstaw do takich wątpliwości.
II wojna światowa
W marcu 1939 r. generał został mianowany dowódcą Armii „Poznań”, która sześć miesięcy później wkroczyła na pole bitwy. Składała się ona z czterech dywizji piechoty i dwóch brygad kawalerii. Generał Kutrzeba doskonale zdawał sobie sprawę z braków swojej armii i rozumiał, że warunki wojny będą trudne.
Jego jednostki początkowo nie brały udziału w walkach. Niemcy skierowali swoje główne siły przeciwko Armii “Łódź”, która planowała wkrótce zająć Warszawę. Dalsze wydarzenia potoczyły się następująco.
Generał Kutrzeba opracował plan ataku na lewe skrzydło sił niemieckich z udziałem armii “Poznań” i “Pomorze” w celu opóźnienia nieprzyjaciela, lecz dowództwo nie zaakceptowało tego planu i nakazało Kutrzebie wycofanie się do Warszawy. Atak został uzgodniony 9 września i rozpoczęła się bitwa nad Bzurą, największa tego typu w tamtym czasie. Niemcy zaczęli się wycofywać, ale nie udało się odnieść ostatecznego zwycięstwa.
Jednocześnie zyskano czas na wzmocnienie obrony Warszawy, gdzie generałowi udało się przebić po bitwie z resztkami armii. Następnie dołączył do obrony miasta.
Kiedy kapitulacja stolicy stała się oczywista, samolot przyleciał po generałów, ale ci odmówili opuszczenia swojej armii. Kutrzeba negocjował z Niemcami. 28 września podpisał kapitulację Warszawy i został uwięziony w niemieckim obozie jenieckim.
Był przetrzymywany w różnych obozach do 1945 roku, organizując tajne kursy dla oficerów. Po wyzwoleniu przez aliantów generał udał się do Londynu. Tam zaproponowano mu stanowisko ministra obrony narodowej w polskim rządzie na uchodźstwie. Tadeusz Kutrzeba zdecydował się jednak wziąć udział w pracach komisji historycznej i tworzeniu Instytutu Polskiego.
Do ojczyzny już nie wrócił – wkrótce zdiagnozowano u niego chorobę nowotworową i zmarł w Londynie 8 stycznia 1947 roku. Dziesięć lat później, zgodnie z jego wolą, prochy generała zostały przewiezione do Polski i pochowane na cmentarzu wojskowym w Warszawie.
Taka była historia życia dzielnego generała Tadeusza Kutrzeby, który dowodził Armią “Poznań” i dołożył wszelkich starań, aby powstrzymać natarcie wojsk niemieckich na początku II wojny światowej.